Sorular sizi sınamak için sorulmaz
Görüşmenin ilk dakikalarında size art arda birkaç soru sorulur ve bazıları ilk bakışta fazla kişisel gelebilir. Kimi araştırmak istediğinizi, onunla bağınızı, neden şimdi başvurduğunuzu öğrenmek istemek merak değildir. Her sorunun bir işi vardır ve bu işi bilirseniz neyi anlatıp neyi kendinize saklayacağınıza daha rahat karar verirsiniz.
Ön görüşme bir anlaşma sayılmaz; konuşmanın sonunda işi başlatıp başlatmamak tümüyle sizin kararınızdır. Görüşmenin amacı iki tarafın da işin ne olduğunu aynı cümleyle söyleyebilmesidir.
Araştırılan kişiyle bağınız ve sebebiniz
İlk sorular kişiyle aranızdaki bağı ve öğrenmek istediğiniz şeyin sebebini anlamaya yöneliktir: eşiniz mi, ortağınız mı, nişanlınız mı, alacaklı olduğunuz biri mi, haber alamadığınız bir yakınınız mı? Sebep, işin yürütülebilir olup olmadığını belirler. Bir alacak için borçlunun bugünkü adresini aramak meşru bir sebeptir; bir zamanlar tanıdığınız birinin bugün nerede yaşadığını yalnız merak etmek ise bu işin kapsamına girmez.
Bazı istekler, araştırılan kişiyi zarar görebileceği bir duruma götürme ihtimali taşıdığı için de geri çevrilir. Bunu konuşmanın başında açıkça söylemek iki tarafın da zamanını korur. Sebebinizi ayrıntılı bir hikâyeyle anlatmanız gerekmez; bağınızı ve neden öğrenmek istediğinizi bir iki cümleyle söylemeniz yeter.
Neden şimdi başvurduğunuz sorusu da aynı gruptadır ve merakla ilgisi yoktur. Bir tapu günü, bir nikâh tarihi, bir ortaklık imzası ya da bir yakından haber alınamayan günlerin sayısı, işin aciliyetini ve hangi günlere bakılacağını belirler. Önünüzde bir tarih varsa bunu en başta söyleyin; plan o tarihe göre kurulur.
Cevabı aranacak soru hangisi?
İkinci grup soru, aklınızdaki pek çok sorudan hangisinin sizin kararınızı değiştirdiğini bulmak içindir. Bir ortaklık teklifi karşısında insan aynı anda pek çok şey merak eder: Bu kişi kim, parası nereden geliyor, önceki ortaklarıyla neden ayrılmış, anlattığı depo yerinde mi? Bunların hepsi sahada cevaplanamaz, hepsi sizin kararınızı da etkilemez.
Size “Hangisinin cevabını öğrenirseniz imzalar ya da vazgeçersiniz?” diye sorulur. Cevabınız genellikle tek bir cümleye iner ve rapor o cümleye göre kurulur. Bu daralma işinize yarar: gün sayısı azalır, rapor dağılmaz, elinize geçen kayıt okuduğunuzda ne düşüneceğinizi bildiğiniz bir belge olur.
Sahanın yeri neden ayrıntıyla sorulur?
Üçüncü grup soru yerle ilgilidir: hangi ilçe, hangi mahalle, hangi sokak ya da hangi iş yeri? Mardin’in on ilçesi geniş bir alana yayılır ve Kızıltepe’deki bir kapı ile Savur’daki bir kapı ayrı bir gün planı ister. Aynı ilçe içinde bile kent merkezindeki bir mahalle ile kırsaldaki bir mahalle farklı hazırlık gerektirir.
Size bildiğiniz bütün yer bilgisinin sorulması bundandır: eski bir adres, bir iş yerinin adı, bir tabela, bir fotoğrafın arka planı, kişinin söz arasında andığı bir semt. Bilmediğiniz bir yeri tahmin etmenize gerek yoktur. “Bilmiyorum” diye işaretlenen bir boşluk, yanlış yazılmış bir mahalle adından daha kısa bir yol açar. Sorunun hangi döneme ait olduğu, örneğin geçen ay mı başladığı yoksa yıllardır mı sürdüğü de bu sırada konuşulur; bu, hangi günlere bakılacağını etkiler.
Sizin de sormanız gerekenler
Ön görüşme yalnız sizin cevap verdiğiniz bir konuşma olmamalı. Aynı görüşmede sizin de sormaya hakkınız olan sorular var ve bunların cevabı, işi kime emanet ettiğinizi anlamanın en kestirme yoludur.
Raporda ne olacağını sorun: hangi sorunun cevabı aranacak, nasıl bir kayıt elinize geçecek, bir şey görülmezse raporda ne yazacak? Ücretin neye göre belirlendiğini ve kapsamın değişmesi gerekirse bunun nasıl konuşulacağını sorun. Hangi isteklerin bu işin dışında kaldığını sorun; açık ve tutarlı bir cevap, sınırların baştan çizildiğini gösterir. Anlattığınız şeylerin kimin bilgisinde kalacağını sorun.
Bu sorulara verilen cevap kısa olabilir, ama belirsiz olmamalıdır. “Siz merak etmeyin, her şeyi hallederiz” türünden bir cevap, sorunuzu cevaplamaz. Neyin yapılacağını ve neyin yapılmayacağını aynı netlikle söyleyen bir karşı taraf, işin geri kalanında da aynı netlikle konuşur.
Anlatmak zorunda olmadıklarınız
Görüşmede söylemek zorunda olmadığınız şeyler de var ve bunları bilmek konuşmayı kolaylaştırır.
- Adınızı. Durumu ad vermeden anlatabilirsiniz; işin başlayacağı belli olduğunda hangi bilginin neden gerektiği ayrıca söylenir.
- Mahrem ayrıntıları. Bir eş şüphesini anlatırken evliliğinizin bütün geçmişini, bir aile meselesinde ailenizin bütün tartışmalarını anlatmanız gerekmez; sorunun cevabı için gereken kadarı yeter.
- Elinizde olmayan belgeleri. Belgeniz yoksa iş belgesiz de konuşulur.
- Başkasına ait olanları. Başka birinin telefonundan alınmış yazışmalar, bir hesabın şifresi ya da gizlice yapılmış kayıtlar istenmez ve işe katılmaz; böyle bir şey elinizdeyse göndermeyin.
Görüşmeye hazırlıksız gelmeniz de sorun değildir. Aklınız karışık olabilir, olayları sırasıyla anlatamayabilirsiniz; sorular bu dağınıklığı toparlamak için vardır. Yine de vakit bulursanız, görüşmeden önce bir kâğıda birkaç şey not etmek konuşmayı kolaylaştırır: ne zamandan beri bu soruyu sorduğunuz, bildiğiniz yerlerin adları ve bu işin sonunda vermeyi düşündüğünüz karar.
Görüşmenin sonunda size, işin anlaşılan hâli bir iki cümleyle geri söylenir: hangi soru, hangi yer, hangi süre. O cümle sizin anlattığınızla örtüşüyorsa ön görüşme amacına ulaşmıştır; örtüşmüyorsa düzeltmek için en doğru an da odur.