Eski bir yazışmada “Mardin Merkez” diye geçen bir adresin bugünkü ilçesi Artuklu’dur; il merkezinin adı 2012’deki büyükşehir düzenlemesiyle böyle değişti. Bugün Artuklu’da bir eşle, aranan bir kişiyle, bir evlilik adayıyla ya da alınacak bir evle ilgili sorusu olan biri için ilk adım, adresin kentin hangi parçasında kaldığını bilmektir. Aşağıdaki bölümler bu üç parçayı ve her birinde neyin işe yaradığını anlatıyor. Artuklu’daki kent merkezi, sitedeki bütün ilçe uzaklıklarının ölçüldüğü noktadır da; öteki ilçelerin kente uzaklığı ilçeler sayfasında toplu olarak duruyor.
Kale eteğindeki mahallelerde resmî adres
Halkın “eski Mardin”, “çarşı” ya da “kale altı” dediği yerin resmî adreslerinde tarihî mahalle adları yazar: Şar, Latifiye, Savurkapı, Yenikapı, Necmettin ve Eminettin bunlardan bazılarıdır. Bu adlar gündelik konuşmada pek kullanılmaz. Bir evi tarif eden kişi mahalle adı yerine bir çarşıyı, bir yokuşu ya da herkesin bildiği bir yapıyı söyler; “çarşının üst tarafı” ya da “kalenin altındaki sokak” gibi sözler bir adres yerine geçer.
Böyle bir tarifle doğru kapıya varmak kolay değildir, çünkü aynı tarif birbirine yakın birkaç evi gösterebilir. Bu yüzden ilk iş, tarifi resmî mahalle adına ve kapı numarasına bağlamaktır. Elinizde yalnız tarif varsa onu duyduğunuz gibi yazın; bir kira sözleşmesinde, bir faturada ya da size gelen bir yazıda mahalle adı geçiyorsa onu da ekleyin. Tarif ile resmî adres aynı kapıyı gösterdiğinde raporda adres hem kayıttaki biçimiyle hem de yerinde nasıl bulunduğuyla yer alır; size gelecek bir sonraki yazıda ya da başvuruda bu ikisini birlikte kullanabilirsiniz.
Batıdaki yeni kent ve Yenişehir adı
Kentin batıya doğru büyüyen yeni kısmına halk Yenişehir der. Yenişehir aynı zamanda resmî bir mahalle adıdır; bu yüzden “Yenişehir’de oturuyor” sözü bazen tek bir mahalleyi, bazen bütün yeni kenti anlatır. 13 Mart, Cumhuriyet ve Saraçoğlu da batıdaki yeni kentin mahallelerindendir. Bu adlardan bazıları başka ilçelerde de mahalle adı olarak geçer; bir adın hangi ilçelerde bulunduğunu ilçeler sayfasındaki bulucuyla görebilirsiniz.
Bu kesimde caddeler ve apartmanlar adıyla bilindiği için bir kapıyı bulmak kale eteğine göre kolaydır; güçlük, söylenen “Yenişehir”in hangi mahalleye denk geldiğindedir. Bir sokak adı, yakındaki bir cadde ya da apartmanın adı eklendiğinde belirsizlik kalkar. Yeni kentte asıl soru da çoğu kez adresten çok o adresin kullanımıdır: bir iş yerinin söylenen saatlerde açık olup olmadığı, bir binanın gün içinde dışarıdan nasıl kullanıldığı.
Kent dışındaki Artuklu mahalleleri
Artuklu yalnız kentten ibaret değildir. İlçenin mahallelerinin büyük kısmı kent dışındaki köy ve belde kökenli yerleşimlerdir ve bunlar bugün resmî adreste köy olarak geçmez, Artuklu’nun mahallesi olarak yazılır. Kente yakın görünen bu yerleşimlerde adres genellikle sokak ve kapı numarasından çok yerleşimin adıyla ve bir tarifle bilinir.
Burada soru da değişir. Kentte bir dairenin ya da iş yerinin sorusunu soran kişi, kırsal bir mahallede bir evin, bir tarlanın ya da bir bahçenin bugün kimin kullanımında olduğunu merak eder. Bunun için önce yerleşimin bugünkü resmî adı ve yerin konumu belirlenir, ardından açık alandan görülebilenlere bakılır. Elinizde yalnız eski bir köy adı varsa o da yeterli bir başlangıçtır. Bu mahallelerin bir kısmı kente birkaç kilometre uzaklıktadır, bir kısmı ise ilçenin öbür ucunda kalır; bu yüzden “Artuklu’da” denen bir yer için saha, il merkezinden bakıldığında sanıldığından uzun bir yolu gerektirebilir.
Adı başka yeri çağıran mahalleler
Artuklu’nun iki mahallesi adı yüzünden başka bir yer sanılabilir. Savurkapı, Savur ilçesinde değildir; Diyarbakırkapı da Diyarbakır’da bulunmaz. İkisi de Artuklu’nun kale eteğindeki eski mahallelerindendir ve adında “kapı” geçen Yenikapı ile aynı kesimdedir.
Bir belgede “Savurkapı Mah.” yazıyorsa iş Artuklu’da kurulur; biri “Diyarbakırkapı’da oturuyor” dediğinde konuşulan yer de kentin içidir. Böyle bir adres size uzak bir ilçeyi ya da başka bir ili düşündürdüyse yazarken bunu belirtmeniz yeter, yer ilk konuşmada belli olur.
Aynı iş, üç ayrı hazırlık
Artuklu’da bir eş sorusu da, aranan birinin adresi de, alınacak bir ev de kentin üç parçasından herhangi birine düşebilir. İşin konusu parçaya göre değişmez; değişen hazırlıktır. Yazarken işe yarayan bilgi de buna göre farklılaşır:
- Kale eteğindeki bir yer için: duyduğunuz tarif, varsa resmî mahalle adı ve yakınındaki bilinen bir yapı.
- Batıdaki yeni kentte: cadde ya da sokak adı, apartmanın ya da iş yerinin adı.
- Kırsal bir mahallede: yerleşimin bilinen adı, eski köy adı dahil, ve kente hangi yoldan bağlandığı.
Bir eş sorusunda kuşkunun ilgili olduğu yer kale eteğinde, çarşıya yakın bir sokaktaysa ilk iş o yerin tarifini daraltmaktır; yeni kentteki bir iş yeri ya da bina söz konusuysa adı ve caddesi genellikle yeter. İki durumda da çalışma ortak tanıdıklara ve aileye dokunmaz, başvurunuzdan kimseye söz edilmez.
Aranan bir kişinin adresinde soru başka bir yerde düğümlenebilir. Elinizdeki adres tarihî mahallelerdeki bir aile evini gösterirken kişi bugün batıdaki yeni kentte ya da kırsal bir mahallede oturuyor olabilir; bu durumda iş eski adresten başlar ama orada bitmez. Evlilik öncesi bir soruda da benzer bir ayrım vardır: adayın “çarşıda dükkânımız var” ya da “Yenişehir’de oturuyoruz” gibi sözleri, hangi parçadan söz edildiği netleştiğinde yerinde sınanabilir hâle gelir.
İşlerin genel düzenini hizmet sayfalarında bulabilirsiniz: eş sadakati araştırması, adres tespiti ve evlilik öncesi araştırma sayfaları neye bakıldığını ve raporda neyin yer aldığını ayrıntısıyla anlatıyor.
Tarihî mahallelerde ev almayı düşünüyorsanız
Kale eteğindeki mahallelerde bir ev almak ya da kiralamak, yapının kendisiyle ilgili ayrı sorular doğurur. Bu soruların bir kısmının cevabı kurumdadır, bir kısmı ise yerinde görülür. Eski kentte taş ev yazısı bu ayrımı ayrıntısıyla anlatıyor; ödeme ve tapu öncesindeki genel kontrol için de tapuya gitmeden önce sayfasına bakabilirsiniz.